Tag Archives: პეტრე კროპოტკინი

პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

წ ი ნ ა ს ი ტ ყ ვ ა ო ბ ა*

ქართველებს ფილოსოფიურ-მეცნიერული წიგნები ბევრი არა გვაქვს და ამ უკანასკნელს დროში კი მათი საჭიროება დღითიდღე მატულობს. ადამიანისათვის არაა საკმარისი, რომ ნაგლეჯ-ნაგლეჯად ყური მოჰკრას რამეს მეცნიერება-ფილოსოფიაზე. იმისათვის, რომ ადამიანს გარკვეული მსოფლმხედველობა ჰქონდეს აუცილებლად საჭიროა თავადაც იშრომოს: იკითხოს, იფიქროს; ამისათვის კი აუცილებელი საჭიროა სახელმძღვანელო წიგნები. სწორედ იმ მიზნით, რომ ხელი შევუწყოთ ჩვენში ჭეშმარიტ მსოფლმხედველობის გავრცელებას გამოვცემთ ამ პატარა წიგნს. ნურავინ იფიქრებს, რომ ეს წიგნაკი მხოლოდ მათთვის იყოს საჭირო ვისაც სურს გაეცნოს ანარქისტულ მსოფლმხეველობას. ეს წიგნაკი ძლიერ საჭირო და სასარგებლოა, ვისაც კი აინტერესებს მართალი მსოფლმხედველობის ქონა. თუმცა წიგნაკი წარმოადგენს მოკლე სისტემას ანარქიზმის მსოფლმხედველობისას, მაგრამ იგი შეიცავს ძლიერ საფუძვლიან კრიტიკას მეცნიერებისას და ფილოსოფოსებისას, როგორიცაა მაგალითად დარვინიზმი, ფილოსოფია კონტისა, კანტის, სპენსერისა და სხვ. ამ კრიტიკასთან ერთად წიგნში არის მოყვანლი ის ჭეშმარიტებანი დამატებანი, რომელსაც მიაღწია დღეს მეცნიერებამ და რომლის გარეშედაც არ იქნებოდა მართალი არც ერთი მსოფლმხედველობა.

IMG_9190 copy

 

________________
* ტექსტი წარმოადგენს 1908 წელს გამოცემული წიგნის ხელახალ თარგმანს. პ. კროპოტკინის „თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმის“ სრული ვერსია რუსულად იხილეთ აქ, აქედან 1906 წელს თარგმნეს „კომუნიზმი და ანარქია“, აგრეთვე, ჩვენი ინფორმაციით, „სახელმწიფო და მისი როლი ისტორიაში“, რომელიც ჩვენი რესურსებით ვერ მოვიპოვეთ. Continue reading

Advertisements

1 Comment

Filed under Electronic Versions, Projects, Translations From Russian

პეტრე კროპოტკინი – დასკვნა

XVI

peter-kropotkinანარქიზმის პრინციპებისა და მოქმედების ანარქისტული პროგრამის შემდგომი განხილვის გარეშე, ნათქვამი უკვე საკმარისია იმისათვის, რომ განვსაზღვროთ თუ რა ადგილი უკავია ანარქიას კაცობრიობის თანამედროვე ცოდნის მწკრივში.

ანარქიზმი წარმოადგენს ცდას ინდუქციურ-დედუქციური მეთოდით მიღებული განზოგადებები დაურთოს ადამიანის დაწესებულებათა შეფასებას და ამ შეფასების საფუძველზე იწინასწარმეტყველოს თუ რა გზით წავა კაცობრიობა თავისუფლების, თანასწორობისა და სოლიდარობისაკენ იმ მიზნით, რომ განახორციელოს პირობა ყოველი ადამიანის პიროვნული განვითარებისათვის.

ანარქია არის გარდაუვალი შედეგი იმ გონებრივი მოძრაობის, რომელიც დაიწყო მეთვრამეტე საუკუნეში, მერე შეფერხებულ იქნა საფრანგეთის რევოლუციის კრახით გამოწვეული რეაქციით და შემდგომ კვლავ განახლებული მთელი თავისი ძალით XIX საუკუნის ორმოცდაათიან წლებში. ანარქიზმის ფესვები მეთვრამეტე საუკუნის ბუნებისმეტყველურ ფილოსოფიაშია. თუმცა თავისი სრული მეცნიერული დასაბუთება კი მან მიიღო მხოლოდ ბუნებისმეტყველების აღორძინების შემდეგ, რომელსაც ადგილი ქონდა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში და რომელმაც ახალი ბიძგი მისცა ადამიანის საზოგადოებრივ დაწესებულებათა მეცნიერულ შესწავლას. Continue reading

1 Comment

Filed under Translations From Russian

პეტრე კროპოტკინი – გამოღვიძება 1856-1862 წლებში

V

peter-kropotkinთუ ოგიუსტ კონტს არ გამოუვიდა გამოკვლევა ადამიანთა დაწესებულებებისა და განაკუთრებით ზნეობრივი წარმოდგენებისა, არ უნდა დავივიწყოთ, რომ ის წერდა თავის “პოზიტივისტურ ფილოსოფიას” და “პოზიტივისტურ პოლიტიკას” ჯერ კიდევ კაი ხნით ადრე იმ წლებისა (1856-1862), რომლებმაც, როგორც ზემოთ იყო ნათქვამი, სწრაფად გააფართოვეს მეცნიერების ჰორიზონტი და აამაღლეს დონე ყოველი განათლებული ადამიანის მსოფლმხედველობისა.

ამ ხუთი-ექვსი წლის განმავლობაში გამოსულმა თხზულებებმა ისეთი ღრმა ცვლილება მოახდინეს სამყაროს შეხედულებაზე, ადამიანთა საზოგადოებრივ ურთიერთობებზე და ცხოვრებაზე ზოგადად, რომლის მსგავსი არ ყოფილა მეცნიერებათა მთელ ისტორიაში.

აგერ ორი ათასი და ცოტა მეტი წელია, რასაც ბუნდოვნად გებულობდნენ, ხან კი გრძნობდნენ წინდაწინვე ენციკლოპედისტები; ის რასაც ნელ-ნელა ატარებდნენ რამოდენიმე „რჩეული“ პირები მეცხრამეტე საუკუნის პირველ ნახევარში და ეხლა ისე მოევლინა კაცობრიობას ცოდნის საჭურველით აღჭურვილი და მოევლინა ის ისეთის სისრულით, რომ ინდუქციურ-დედუქციური მეთოდის გარდა, კვლევა-ძიების ყოველი სხვა მეთოდი აღმოჩნდა არასრული, ყალბი და უსარგებლო. Continue reading

1 Comment

Filed under Translations From Russian

მეცნიერული მიდგომა

ჩემი მიზანი მარტივია. სრულიად შევიცნო სამყარო, რატომ არის ის ისეთი, როგორიც არის და რატომ არსებობს საერთოდ. სხვა სიტყვებით, ჩვენი მიზანია ჩვენ გარშემო მიმდინარე მოვლენებისა და ჩვენი საკუთარი არსებობის მიზეზების სრული გაგება.

სტეფან ჰოუკინგი

ფრენსის ბეკონი

ფრენსის ბეკონი

ფრანსის ბეკონი (1561 – 1626) – დიდი ინგლისელი ფილოსოფოსი; მიიჩნევა ინდუქციური მეთოდის ფუძემდებლად, რადგან სქოლასტიკისა და მატაფიზიკის წინაშე, რომლებიც დღემდეა გაბატონებული, მან აჩვენა, რომ აღმოჩენებს და გამოგონებებს წინსვლა ექნებათ მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანის გონება შეეჩვევა იმის გაგებას, რომ დაკვირვება და თავისუფალი მეთოდური კვლევა წარმოადგენს ერთარდერთ საშუალებას საბუნებისმეტყველო კანონების აღმოსაჩენად, მოვლენების ჭეშმარიტი მიზეზების გაგებისა და მათი წინასწარმეტყველების ცოდნისათვის. სიტყვებით მოთამაშე სქოლასტიკური ერუდიცია, უნდა იქნას მიტოვებული და ჭეშმარიტი ცოდნა შესაძლებელია მიღებულ იქნას ინდუქციის გზით, ანუ ცალკეული ფაქტების გულმოდგინედ შესწავლის გზით, რაზეც შესაძლებელია განზოგადებების აგება, დიდი რაოდენობის შედარებებზე და გამონაკლისებზე დაყრდნობით და ამ სახით პოვნა იმისა, თუ რა საერთო აქვთ დაკვირვების ქვეშ მყოფ ფაქტებს; მეორე მხრივ შესაძებელია ამ ინდუქციების შემოწმება ახალი ფაქტების დიდი რაოდენობით, რომლებიც ცდებით და დაკვირვებებით არის მიღებული. ასეთი იყო ფრანსის ბეკონის ყველ ნაწარმოების ძირითადი აზრი, რომელმაც მოგვცა შესაძლებლობა ჩაგვეთვალა ის ისეთი სახის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების ფუძემდებლად, როგორადაც ისინი განვითარდნენ ბოლო საუკუნეების განმავლობაში. ამ მეთოდს ეფუძნება თანამედროვე მეცნიერება ყველა თავისი დიდი აღმოჩენებით. Continue reading

5 Comments

Filed under ბიოფიზიკა, Electronic Versions, Translations From Russian

პეტრე კროპოტკინი – ანარქიზმის მდგომარეობა თანამედროვე მეცნიერებაში

VIII

peter-kropotkinროგორი ადგილი უჭირავს ანარქიზმს XIX საუკუნის დიად გონებრივ მოძრაობაში?

პასუხი ამ კითხვაზე რამოდენიმედ უკვე აღნიშნულია წინა თავებში. ანარქიზმი არის მსოფლმხედველობა, რომელიც ემყარება მოვლენების თანამედროვე, მექანიკურ (უფრო სწორი იქნებოდა, რომ გვეთქვა სიტყვა ”კინეტიკური”, რომლითაც აღნიშნავენ ნაწილაკთა მოძრაობას, მაგრამ ეს ტერმინი არ არის ყველასათვის ცნობილი) გაგებას და მოიცავს მთელ ბუნებას, ადამიანის საზოგადოებათა ცხოვრების ჩათვლით. გამოკვლევათა მისი მეთოდი – ეს უტყუარი ბუნებრივ-მეცნიერული (ინდუქცია) მეთოდია, რომლითაც შემოწმებულ უნდა იქნას ყოველი მეცნიერული დასკვნა. მისი ტენდენციაა – აგებულ იქნას სინთეზური ფილოსოფია, რომელიც უნდა შეიცავდეს სამყაროს ყველა მოვლენას, მათ შორის ადამიანთა საზოგადოების ეკონომიკურ, პოლიტიკურსა და ზნეობრივ ცხოვრებასაც, ისე რომ არ ჩავარდეს იმ შეცდომებში, რომლებშიაც ჩაეფლნენ კონტი და სპენსერი ზემოთხსენებულ მიზეზთა გამო.

ამიტომ ბუნებრივია, რომ თანამედროვე ცხოვრების დასმულ კითხვებზე ანარქიზმი იძლევა სხვაგვარ პასუხებს და უჭირავს სულ სხვა პოზიცია, ვიდრე ყველა პოლიტიკურ და აგრეთვე ზოგ სოციალისტურ პარტიას, რომელთაც ჯერ კიდევ ვერ უღალატნიათ წარსულის მეტაფიზიკური ფიქციებისათვის.

რასაკვირველია, მთელი მექანიკური მსოფლმხედველობის შემუშავება ეხლახან არის დაწყებული მის სოციოლოგიურ ნაწილში, რომელიც სწავლობს საზოგადოებათა ცხოვრებას და განვითარებას. მაგრამ იმასაც, რაც უკვე გაკეთებულია აჩნია ხანდახან, თუმცა არა შეგნებულად ზემოთ ნაჩვენები ხასიათის ბეჭედი. უფლების ფილოსოფიის დარგში, ზნეობის თეორიაში, პოლიტიკურ ეკონომიაში, ხალხთა და საზოგადოებრივ დაწესებულებათა ისტორიაში ანარქისტებმა უკვე დაამტკიცეს, რომ ვერ დაკმაყოფილდებიან მეტაფიზიკური დასკვნებით და ისინი განაგრძობენ ბუნებრივ-მეცნიერული საფუძვლების ძიებას თავიანთი დასკვნებისათვის.

ანარქისტები უარყოფენ ჰეგელის, შელინგისა და კანტის მეტაფიზიკას, რომისა და ეკლესიური უფლების კომენტატორებს, სახელმწიფოს სწავლულ პროფესორებსა და პოლიტიკური ეკონომიის მეტაფიზიკოსებს. ისინი ცდილობენ ბუნებისმეტყველის თვალთახედვით ნათელი მოჰფინონ ყველა იმ კითხვებს, რომლებიც წამოყენებულია ცოდნის ამ დარგში იმ მრავალი შრომით, რაც შეიქმნა ამ უკანასკნელი ოცდაათი თუ ორმოცდაათი წლის განმავლობაში.

ისევე როგორც მეტაფიზკური წარმოდგენები “მსოფლიო სულზე”, “ბუნების შემოქმედებით ძალაზე”, “მატერიის სიყვარულით მიზიდილობაზე”, “ბუნების მიზანზე და ცხოვრების არსზე”, “კაცობრიობაზე”, რომელიც შეგნებულია, როგორც სულიერი არსება და სხვები უკუგდებულია ეხლა მატერიალისტური ფილოსოფიის მიერ, ხოლო ის ჩანასახები ზოგადი აზრებისა, რომლებიც იმალება ამ სიტყვების უკან ითარგმნებიან ფაქტების კონკრეტულ ენაზე, – სწორედ ამგვარად ვიქცევით ჩვენ, როდესაც განვიხილავთ საზოგადოებრივი ცხოვრების მოვლენებს.

როცა მეტაფიზიკოსები ცდილობენ დაარწმუნონ ბუნებისმეტყველი, რომ ადამიანის ცნობიერება ვითარდება “სულის იმანენტური კანონების” თანახმად, ის მხოლოდ მხრებს იჩეჩავს და განაგრძობს ცხოვრებითი, გონებითი და გრძნობითი მოვლენების შესწავლას, იმ მიზნით, რომ დაგვანახოს, რომ ისინი წარმოადგენენ ქიმიურ და ფიზიკურ პროცესებს. ის ცდილობს აღმოაჩინოს მათი ბუნების კანონები.

სწორედ ასე, როცა ანარქისტს ეუბნებიან, რომ მაგალითად ჰეგელის თანახმად ყველანაირი განვითარება შედგება “თეზისის, ანტითეზისა და სინთეზისაგან”, ან რომ “უფლების მიზანია გამეფებულ იქნას სამართლიანობა, რომელიც არის უზენაესი იდეის მატერიალური განხორციელება”, ან კიდევ როცა მას ეკითხებიან, რა არის, მისი აზრით “ცხოვრების მიზანი” – ანარქისტიც მხრებს წევს მაღლა და საკუთარ თავს ეკითხება: “ნუთუ შესაძლებელია, რომ მიუხედავად მეცნიერების თანამედროვე განვითარებისა, მოძებნა ისეთი ადამიანებისა, რომლებიც ჯერ კიდევ თავის აზრს გამოთქვამენ პირველყოფილი ანთროპომორფიზმის ენაზე ( ანთროპომორფიზმი არის ისეთი წარმოდგენა, თითქოს ბუნებას განაგებს ადამიანის მსგავსი არსება)”?

მაღალფარდოვანი სიტყვები ანარქისტებს არ აბნევთ, რადგან იციან, რომ ასეთი სიტყვებით მხოლოდ უვიცობას მალავენ, დაუმთავრებელ გამოკვლევას, ან კიდევ უარესს, უბრალო ცრურწმენებს. ამიტომ, ისინი გვერდს უვლიან, როცა ასეთ სიტყვებს ეუბნებიან და განაგრძობენ თანამედროვე და წარსულ საზოგადოებრივ დაწესებულებათა მეცნიერულ შესწავლას. და რათქმაუნდა ისინი ხედავენ, რომ საზოგადოებრივი ცხოვრების განვითარება ბევრად უფრო რთულია და ბევრად უფრო საინტერესო პრაქტიკული მიზნებისათვის, ვიდრე ფიქრი ამ ფორმულების განსჯაზე.

ჩვენ ბევრი გვესმოდა უკანასკნელ ხანებში ”დიალექტიკური მეთოდის”  შესახებ, რომელსაც გვირჩევენ სოციალ-დემოკრატები სოციალისტური იდეალის შესამუშავებლად. ჩვენ საერთოდ არ ვცნობთ ამ მეთოდს, რომელსაც ასევე არ აღიარებს თანამედროვე მეცნიერება. თანამედროვე ბუნებისმეტყველს ეს ”დიალექტიკური მეთოდი” მოაგონებს რაღაც წარსულს, დიდიხნის გარდასულსა და დავიწყებულს. მეცხრამეტე საუკუნის აღმოჩენები მექანიკაში, ფიზიკაში, ქიმიაში, ბიოლოგიაში, ფსიქოლოგიაში, ანთროპოლოგიაში და სხვა, ნაყოფია არა დიალექტიკური მეთოდისა, არამედ ნამდვილი მეცნიერული ინდუქციური მეთოდისა და რადგან ადამიანიც ბუნების ნაწილია და მისი პირადი და საზოგადოებრივი ცხოვრება ისეთივე ბუნებრივი მოვლენაა, როგორც ყვავილის ზრდა ან ჭიანჭველებისა და ფუტკრების საზოგადოებრივი ცხოვრების განვითარება, მაშასადამე არავითარი საფუძველი არ გვაქვს, როცა ჩვენ გადავდივართ ყვავილიდან ადამიანზე ან წავების საბინადროდან ადამიანის მიერ აშენებულ ქალაქებზე, გამოვიცვალოთ კვლევა-ძიების მეთოდი, რომელიც დღემდე ასე წარმატებით გვემსახურება და ვეძებოთ სხვა მეტაფიზიკის არსენალში.

ინდუქციურ მეთოდმა ძალიან კარგად აჩვენა თავისი ძალა იმით, რომ მეცხრამეტე საუკუნეში, როცა ის გამოიყენეს, მეცნიერებამ ბევრად უფრო წაიწია წინ ამ ას წელში, ვიდრე წინა ორი ათასწლეულის განმავლობაში. და როცა ის გამოიყენეს ადამიანის საზოგადოებათა შესწავლის დროს, არსად არ აღმოჩენილა წერტილი, სადაც სისუსტე გამოევლინოს და აეძულებინოს მეცნიერები დაბრუნებოდნენ შუა საუკუნეების სქოლასტიკას, რომელიც მხოლოდ აბრკოლებდა მეცნიერების განვითარებას. უფრო მეტიც, როცა ბურჟუაზიულმა ბუნებისმეტყველებმა, რომლებიც თითქოს ემყარებოდნენ დარვინიზმს, იწყეს ქადაგება: ”დაჰკა ყველას, ვინც შენზე სუსტია: ასეთია ბუნების კანონიო”, ჩვენთვის ადვილი აღმოჩნდა დაგვემტკიცებინა იმავე მეცნიერული მეთოდით, რომ არ არსებობს არავითარი ასეთი კანონი; რომ ბუნება ჩვენ სულ სხვას გვასწავლის და რომ ამგვარი დასკვნა, სხვა რომ არა იყოს რა, მეცნიერული არ არის; იგივეს თქმა შეიძლება იმის მტკიცებაზე, რომ თითქოს ქონებრივი უთანასწორობა ბუნების კანონი იყოს და რომ კაპიტალიზმი და მასთან დაკავშირებული ექსპლოატაცია ადამიანთა საზოგადოებრივი ორგანიზაციის საუკეთესო ფორმაა. სწორედ ბუნებრივ-მეცნიერული მეთოდი ეკონომიკურ ფაქტებთან მიმართებაში გვაძლევს საშუალებას დავამტკიცოთ, რომ ბურჟუაზიულ საზოგადოებრივ მეცნიერებათა, მათ შორის პოლიტიკური ეკონომიის ე.წ. ”კანონები”, სრულიად არ არიან კანონები, არამედ უბრალო მოსაზრებანი და სრულიად შეუმოწმებელი პრაქტიკაში.

მეცნიერული კვლევა მხოლოდ მაშინ არის ნაყოფიერი, როცა მას აქვს გარკვეული მიზანი და მხოლოდ მაშინ, როცა უნდათ მიიღონ პასუხი განსაზღვრულ, სწორად დასმულ კითხვაზე. ყოველი კვლევა მით უფრო ნაყოფიერია, რაც უფრო ცხადია კავშირი შესასწავლ საკითხსა და მის მდგომარეობას მსოფლმხედველობასთან შორის. რაც უკეთ მიესადაგება ეს საკითხი ჩვენს მსოფლმხედველობას, მით უფრო ადვილია მისი გადაწყვეტა.

და აი კითხვა, რომელსაც სვამს ანარქიზმი, შეიძლება გამოითქვას შემდეგნაირად: ”რომელი საზოგადოებრივი ფორმები უზრუნველყოფენ უკეთ მოცემულ სზოგადოებაში და საერთოდ ადამიანებში ბედნიერებას და მაშასადამე სიცოცხლის უმეტეს ჯამს?” – ”საერთო ცხოვრების რა და რა ფორმები არის საჭირო, რომ ბედნიერების ეს ჯამი გაიზარდოს და განვითარდეს, როგორც რაოდენობითად, ისე ხარისხობრივად, – ე.ი. გახდეს სულ უფრო სრული და ხელმისაწვდომი ყველასათვის?” სხვათა შორის ეს გვაძლევს პროგრესის ფორმულას. სურვილი ევოლუციის ამ მიმართულებით ხელის შეწყობისა განსაზღვრავს კიდეც ანარქისტების საზოგადოებრივ, მეცნიერულ, არტისტულ მოღვაწეობას.

1 Comment

Filed under Translations From Russian

პეტრე კროპოტკინი – რეაქცია XIX საუკუნის დასაწყისში

III

peter-kropotkinსაფრანგეთის რევოლუციის დამარცხების შემდეგ, როგორც ვიცით ევროპაში დაიწყო საყოველთაო რეაქცია ყველა სფეროში: პოლიტიკაში, მეცნიერებაში, ფილოსოფიაში. ბურბონების თეთრი ტერორი, 1815 წელს ავსტრიის, პრუსიისა და რუსეთის მონარქიებს შორის დადებული წმნინდა კავშირი ლიბერალური იდეების წინააღმდეგ და ა.შ. მოკლედ მთელი ევროპა მისტიციზმა მოიცვა.

რასაკვირველია, დიდი რევოლუციის ძირითადი პრინციპები არ დაღუპულან. რევოლუციის მიერ გამოცხადებულმა გლეხთა და მოქალაქეთა ბატონ-ყმობისაგან განთავისუფლებამ, კანონის წინაშე ყველას თანასწორობამ და წარმომადგენლობით (კონსტიტუციურმა) მართველობამ ნელ-ნელა იწყეს გზის გაკაფვა ცხოვრებაში, რევოლუციური არმიების წყალობით ეს სამი პრინციპი გავიდა საფრანგეთს გარეთ და მოედო მთელს ევროპას პოლონეთის ჩათვლით. შემდეგ, რევოლუციისა, რომელმაც გამოაცხადა თავისუფლების, თანასწორობის და სოლიდარობის დიადი საფუძვლები, დაიწყო ნელი ევოლუცია, ე.ი. საზოგადოებრივი ურთიერთობების გარდაქმნა, რომელიც გაჰყავდა ცხოვრებაში 1789-1793 წლებში გამოცხადებულ პრინციპებს. აქვე ავღნიშნოთ, რომ რევოლუციის მიერ განხორციელებული ევოლუციის საწყისები შეიძლება მიჩნეულ იქნას, როგორც საზოგადოებათა განვითარების საერთო კანონად. Continue reading

1 Comment

Filed under Translations From Russian

პეტრე კროპოტკინი – ანარქიზმის რამოდენიმე დასკვნა

XIV

აქ ადგილი არ არის შევუდგეთ ანარქიზმის წარმოშობისა და მისი პრინციპების თანმიმდევრულ განხილვას. ამ ნარკვევს თავისი, გარკვეული მიზანი აქვს. ანარქიზმის ძირითად აღნუსხვას მკითხველი სხვა შრომებში ნახავს, მაგრამ ორი-სამი მაგალითი დაგვეხმარება უკეთ განვმარტოთ ჩვენი შეხედულებათა ადგილი თანამედროვე მეცნიერებაში და თანამედროვე საზოგადოებრივ მოძრაობაში.

მაგალითად, როდესაც ჩვენ გველაპარაკებიან უფლებაზე და გვიმტკიცებენ, რომ თითქოს ”უფლება სიმართლის გაობიექტებაა”, ან ”უფლების განვითარების კანონები ადამიანის სულის განვითარების კანონებია”, ან კიდევ, რომ ”უფლებისა და ზნეობის არსი ერთიდაიგივეა და მხოლოდ ფორმალურად განირჩევიან”. ჩვენ ასეთ მტკიცებას ისეთივე უპატივცემლოდ ვეპყრობით, როგორც მეფისტოფელი გოეთეს ”ფაუსტში”. ჩვენ გვესმის, რომ ამ ფრაზათა ავტორებს ბევრი აზროვნება დაუხარჯავთ ამ საკითხებზედ, მაგრამ ჩვენ ვიცით აგრეთვე ისიც, რომ ისინი მცდარ გზაზე იდგნენ და მათ ასეთ აზრებში ჩვენ მხოლოდ შეუგნებელ განზოგადოებათა უბრალო ცდებს ვხედავთ, რომლებიც არ არიან მტკიცე საფუძველზე აშენებულნი და ამასთანავე ”საიდუმლო სიტყვებით” არიან ბურუსში გახვეულნი ადამიანთა ჰიპნოზირებისათვის. Continue reading

1 Comment

Filed under Translations From Russian